ustbanner öncü

www.iskilipliyiz.com

Video Galeri
Foto Galeri
Web Mobil
Bu yazı 339 kez okundu.
Yazının Tarihi :   03 Aralık 2018 - 12:45:34

'İskilip’in Hititler devrindeki adı TUMANNA ‘mıydı?'

Büyüt
Küçült
İskilip’in Hititler devrindeki adı TUMANNA

Mursel Sumer

“İskilipin Hititler devrindeki adı TUMANNA ‘mıydı?”

M.Ö. 2500-2000 yıllarında Anadoluda Hattiler denen ve Anadolunun yerli halkı sayılan bir kavim yaşıyordu. Kendilerinden günümüze miras kalmış altın, gümüş, tunç ve pişirilmiş kilden yapılmış pek çok eşya ve sanat eseri mevcuttur. Bu eserler sayesinde Hatti kültürü ve sanatı hakkında pek çok bilgiye sahip olmakta isek de yazıyı kullanmadıklarından tarihleri hakkında fazla bir bilgimiz yoktur.

M.Ö. 2200 tarihlerinden itibaren Anadolu Hititler adını verdiğimiz, ancak kendilerinin Nesili olduklarını ve Nesice konuştuklarını (Bir tür Hint-Avrupa dili) söyleyen fakat bilim adamlarınca Hititler diye adlandırılan bir halk tarafından istilâ edilmeye başlandı. Şehir devletleri halinde Anadoluda yaşamakta olan Hatti yurtları teker teker zaptediliyor ve Anadolu toprakları tamamen bu yeni gelen kavmin idaresine giriyordu. Buna rağmen uzun bir süre nüfusun çoğunluğu Hattilerden oluşmuştur.

Hititlerin ilk başkenti Aksaray civarındaki Kussardır. Daha sonraki başkentleri Nesa (Kültepe) ve ondan sonraki ise Hattuşa (Boğazköy) dür. Hattuşa dışında bölgemize yakın olan önemli Hitit şehirleri ise; Arinna (Alacahöyük), Anzila (Zile), Sapinuva (Ortaköy) ve Nerik (Vezirköprü yakınlarında) idi.

Hatti ülkesini tamamen ele geçiren Hititler karşılarında ummadıkları zorlu bir düşman devlet buldular. Bunlar son derece savaşçı, cesur bir kavim olan Kaşkalardı. Tarihçilerce bazen Gasgas, bazen Gaska denilen bu kavim, her yıl Hitit topraklarına akınlar yapar, ortalığı talan ettikten sonra ele geçirdikleri ganimetlerle ülkelerine dönerlerdi. Hitit kralları ülkenin kuzeyinden gelen bu akınları önleyebilmek ve ülkelerini korumak için çok uğraş vermiştir. Ülkenin doğal coğrafî pozisyonlarını değerlendirerek dağ geçitlerine sınır kaleleri kurmak suretiyle korunma hatları oluşturmuş ve Kaşka hücumlarını önlemeye çalışmıştır. Bazan da Kaşka ülkesiyle kendi sınırları arasında bulunan küçük şehir devletlerini destekleyerek tampon ülke olmalarını sağlamıştır.

Bu küçük şehir devletlerinden İskilipli olarak bizi en çok ilgilendiren yazımızın başlığından da anlaşılacağı üzere Tumannadır (Bazı kayıtlara göre

Tummana). “Hititler ve Hitit Çağında Anadolu” adlı kitabında araştırmacı yazar J.G.Macqueen : “Pala ve Tummana ülkeleri (Kastamonu civarı) bulunuyordu. Hitit kralları bu merkezleri Karadeniz kıyısına doğru daha kuzeydeki halklara karşı kalkan olarak kullanma politikası güdüyordu. Kaşka ülkesinin devamı niteliğindeki bu yörede kalıcı fetihler yapılamamıştır.” Bilgisini vermekte ve devamında “Aşağı Kızılırmakın hemen batısında yer alan Tummana ve Pala, Kaşka saldırılarına açık hedef durumundaydı.”demektedir.

Leyla Muratın “ III. Uluslararası Hititoloji Kongresi Bildirileri” adlı kitapta bulunan “Hitit Dünyasında Gaskaların Yeri” başlıklı makalesinde: “…Gaskalarla ilgili olarak önemli bir çalışma yapan E.von Schuler ise, bağımsız ve birlikte hareket etmeyen üç Gaska grubunun ortaya çıktığını, Batı Gaska Grubunun Gökırmak ve Devrez üst geçidinin kuzeyinde yer aldığını, merkezî Gaska grubunun Kızılırmak ve aşağı Çekerek arasında olduğunu, Doğu Gaska grubunun ise Çorum Mecitözü ile, Kelkit çayının kuzeyinde bulunduğunu savunmaktadır.” denilmekte ve daha sonra Schuler in “Kaskaer” adlı kitabından almış olduğu; “…III.Tuthaliianın oğlu 1.Suppiluliuma Gaska akınlarını Hitit ülkesinden uzak tutmak için Tum(m)ana ve İstaharada emniyetli üsler oluşturarak aradaki sınırı daimi askerî üslerle kuvvetlendirmiş, Pala ve Tum(m)ananın idaresini de baş Meşedi olan Zidanın oğlu Hutupiianzaya vermiştir.” cümlelerine yer vermektedir.

Buradan da görüleceği gibi Batı Kaşka ülkesi Devrez çayının (Tosya şehri civarından geçen çay) ve Gökırmakın kuzeyinde bulunmaktadır. Devrez ve Gökırmakın güneyinden Kızılırmaka kadar olan alanda ise Pala ve Tummana ülkesi bulunmaktaydı. Bu bağımsız küçük devletlerin zaman zaman Kaşkalarla zaman zaman da Hititlerle ittifak halinde oldukları anlaşılmaktadır.

Güvenilir bir kaynak olan Talat Mümtaz Yamanın “Kastamonu Tarihi” adlı kitabında Tumanna, Kaşka (Gasgas) şehirleri arasında sayılmakta ve Kavenyak ın 1932 de neşretmiş olduğu “Carte du monde Hittite” adlı haritasında Tumannanın Kastamonu şehri yerinde gösterildiği belirtilmektedir. Yazar Kavenyakın bu görüşüne kitabında yer vermekle birlikte kendi yorumunu yazmadığından Tumannanın Kastamonu şehri olacağına pek ihtimal vermediği anlaşılıyor. Şimdiye kadar gözden geçirdiğimiz ciddi kaynakların hiçbirinde (Kavenyakın haritası dışında) Tumannanın neresi olabileceği ile ilgili herhangi bir kayda rastlanmamıştır. Bulabildiğimiz bilgiler adı geçen şehrin aşağı Kızılırmakın batısında olduğu şeklindedir. Yamanın “Kastamonu Tarihi” adlı

kitabında da “Kalasma Harbi” ile ilgili olaylar anlatılırken Pala ve Tumanna şehirlerinin Kızılırmakın sol sahilinde bulunduğu bilgisi verilmektedir.

Devrez çayının kuzeyinde yer alan Kastamonunun Kaşka bölgesinde yer aldığı şüphesizdir. Ayrıca Kızılırmaka ve önemli Hitit şehirlerine çok uzak bir bölgede olması yüzünden kaynaklarda belirtilen Tumanna şehri tariflerine uygun bir konumda da değildir. Hititlerce zaman zaman Kaşkalara karşı kalkan olarak kullanılan Tumannanın Kızılırmaka daha yakın bir yerde olması ve Kaşka akınlarının önemli Hitit şehirlerine ulaşmasını önleyebilecek ve onları durdurabilecek stratejik özelliğe sahip doğal bir geçit üzerinde bulunması gerekir. Bu yüzden Kastamonunun Tumanna şehri olmasına ihtimal vermiyoruz.

Peki, o zaman Tumanna nerededir ve neresi olabilir?

Bize göre bu yer İskiliptir. İskilip Kızılırmakın sol sahilinde olup Hitit başkenti Hattuşaya ve önemli Hitit şehirlerine yakınlığı ve sınır kalesi olmaya son derece uygun stratejik özelliği ile Hititler devrindeki Tumanna şehrinin bulunduğu yerle ilgili tariflere en uygun olan bir konumdadır. Başka bir husus da İskilip kalesinin hemen bitişiğinde bulunan Temenne mahallesinin adıdır ki bu ismin Türkçe temenna kelimesinden gelmediği tarihi Tumanna şehrinden günümüze intikal etmiş olabileceği kanısındayım.

Sonuç olarak diyoruz ki, Hitit çağının önemli şehir devletlerinden biri olan Tumanna İskilipin Hititler dönemindeki adı olup İskilip Kalesi de kuzeyden, yani Kastamonu-Tosya tarafından gelebilecek Kaşka akınlarından Hitit ülkesini korumak amacıyla Hititler tarafından yapılan pek çok kaleden biridir.

Mürsel SÜmer

Sayfayı Yazdır
Print Friendly / PDF
Sosyal Paylaşım
Google
İsim Soyisim :
E-Mail :
UYARI : Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.
Uyarı
Güvenlik kodu :
Bu habere ilk yorumu siz yapın.
YAZARA AİT DİĞER YAZILAR



Son Yorumlar
Ahmet cengiz
Hayırlı olsun
Foother
SOSYAL MEDYA
Facebook Twitter RSS Sitemap
"www.iskilipliyiz.com | http://www.iskilipliyiz.com/"   Tum Hakları Saklıdır. © 2017 - 2018