www.iskilipliyiz.com

Video Galeri
Foto Galeri
Web Mobil
Bu yazı 921 kez okundu.
Yazının Tarihi :   04 Ocak 2019 - 12:53:51

KÖS DAĞI, İSKİLİP VE HİTİTLER

Büyüt
Küçült
KÖS DAĞI, İSKİLİP VE

Mursel Sumer

Kös Dağı, İskilip, Osmancık, Kargı ve Tosya topraklarının birleştiği çok geniş bir alan üzerinde yer alır. En yüksek noktası Erenler Tepesi olup bu noktada 2097 metreye ulaşmaktadır. Üç mevsim zirvesi karla kaplı olup, Çorum İlinin en yüksek dağıdır. Çevresinde bulunan dört ilçeye ait pek çok köyü bağrında barındırır. Yaylalarıyla, buz gibi sular akan dereleriyle, gür ormanlarıyla çevre halkına hayat verir. Bazen de yüksek tepeleriyle, coşkun akan çaylarıyla insanların önüne gerilir, geçit vermez set olur. Akşemsettin gibi Fatihin hocalığını yapmış bir tarikat şeyhinin Kös Dağı yamaçlarındaki Evlik köyüne, bu ıssız yere gelmesinin sebebi nedir acaba? Neden bu dağın en yüksek tepenin adı Erenlerdir? Kimse bilmez.

Kös kelimesi “Savaşlarda, alaylarda, at deve veya araba üzerinde taşınan ve işaret vermek için kullanılan büyük davul." anlamına gelmektedir. Kös kelimesinin bu anlamda dağla ne ilgisi vardır? Biz bu mesele üzerinde yorum yapmadan önce Malazgirt savaşından sonra akın akın Anadolu’ya gelen Oğuz boylarının yeni yurtlarındaki köy, şehir, arazi dağ taş ve ırmaklara nasıl isim verdiklerinin üzerinde durmak istiyoruz.

Anadoluya yerleşen atalarımız öncelikle, yerleştikleri yerlere kendi boy ve oymaklarının adını vermişlerdir. Çorum ilinde 24 oğuz boyundan 22 tanesinin ismini taşıyan köy ve şehir ismi vardır. Bunlardan bizim yakın çevremizde olanlardan bazıları şunlardır: Karkın, Bayat, Dodurga, Salur, Beğdili, Kayı, Çetmi (Çepni boyundan), Yavu (Yıva boyundan).

 

Kimi zaman oturdukları yerleri çevrenin arazi yapısına göre isimlendirmişlerdir; Seki, Akseki, Dorukseki, Yamaköy, Gölköy, Ağcasu (Akcasu), Susuzdağ, Kızılcabayır, Uludere gibi…

Bazen de eğer yerleştikleri alan çevrede tanınan büyükçe bir yerse eski ismi aynen almışlardır. Fakat bu isimler Türk dilinin yapısı gereği zamanla değişerek yeni şekiller oluşturmuştur. Ankyra’ dan Ankara; Gangra’dan Çankırı, Docia dan Tosya, Eskülap’tan İskilip gibi. Eğer geldikleri bölge daha önce yanmış yıkılmış veya viraneye dönmüş bir yerse buralara ören, viran, veren gibi isimler takmışlardır. Karaveren (Oğuzlar), Kızılveren (Uğurludağ) isimleri böyledir.

Türkler geldikleri yerlere asla manasız, gelişi güzel uydurma isimler vermemişlerdir. Hepsi manalıdır ve hepsinin de yukarda yazılı ana kurallar dâhilinde bir veriliş sebebi vardır. Türkçe olup eğer çevreyle uyuşmayan anlamsız bir kelimeyle karşılaşırsak kelimenin aslının bölgede yaşamış daha önceki kültürlerin dillerinden alınma bir kelime olabileğini düşünmemiz gerekir.

Kös Dağına neden kös ismi verildiğini bu kurallar dâhilinde incelersek; görünüşte

Türkçe zannedilen bu kelimenin Türkçeden geldiğini gösteren mantıklı bir açıklaması yoktur. Koca dağın davulla ne alâkası olabilir ki! Biz herhangi bir ilgi bulamadığımızdan kelimenin Türkçe gibi görünse de aslının Türkçe olmayan bir kelimeden geldiğini düşünüyoruz.

Tarihi kaynaklara baktığımız zaman Hititler zamanında Kızılırmak ile Kastamonu arasında Kassu Dağı denen bir dağdan bahsedilmektedir. Bu dağ pek çok araştırmacı tarafından Ilgaz Dağı (Olgassys) olarak gösterilir. O araştırıcılar İskilip ve çevresini tanımadıklarından ve Kös Dağı hakkında fazla bilgileri olmadığından yanılgıya düşmektedirler. Ilgaz ya da Olgassys isminin Hititçe Kassu kelimesiyle hiçbir benzer tarafı yoktur; aksine Kös kelimesinin Kassudan geldiği apaçık belli olup Kassu ismi zamanla Türk insanının ağzında Kös şekline dönüşmüştür. Öyleyse Hititler zamanında Kassu Dağı diye adlandırılan dağ Ilgaz Dağı olmayıp İskilipin kuzeyindeki Kös Dağıdır.

 

Kas kelimesi Hititler zamanında tapınak anlamına geliyordu. Kassu ise tapınağı bol demekti (1). Demek ki dağ Hititler zamanında üzerinde çok sayıda tapınak bulunan bir yerdir. Dağın en yüksek tepesine neden Erenler Tepesi denildiğini ve Akşemseddinin neden Evlikte bir süre oturduğunu biraz da Kös Dağının Hititlerden beri kutsal bir alan olmasına bağlamak gerektiği kanısındayız.

Hitit hükümdarı II. Murşili babası I. Şuppiluliumanın Kaska seferini şöyle anlatmaktadır: “Babam Tummana ülkesine girdi, fakat o, Tummana kentinden ayrılıp Kassu Dağına tırmandı ve Naggara ülkesini yaktı. Daha önce yendiği Dahara Irmağı ülkesi tekrar düşmanca davrandı. Bunun üzerine o, Dahara Irmağı ülkesine girdi ve Dahara Irmağı ülkesini ve Tapapanuwa ülkesini yaktı (2).”

“ Tumannadan Temenneye” başlıklı yazımızda Tumannanın İskilip olması gerektiğini açıklamıştım. Bu yazımda da Kassu Dağının sanıldığı gibi Ilgaz Dağı olmayıp İskilipin kuzeyindeki Kös Dağı olması gerektiğini vurguluyorum. Dahara Irmağı pek çok araştırmacı tarafından Gökırmak olarak gösterilmektedir. Roger Matthews ve Claudia Glatz ise Dahara Irmağının Devrez Çayı olması gerektiğini yazmaktadırlar (3). Bende aynı kanıdayım. O zaman 1. Şuppiluliuma ordularıyla İskilipi (Tummana) aldıktan sonra, şehirden ayrılıp Kös Dağına (Kassu Dağı) tırmanır ve oradaki Naggara ülkesini yakar. Daha önce yendiği Devrez Çayı (Dahara Irmağı) ülkesi tekrar düşmanca davranınca Devrez Çayı (Dahara Irmağı) ülkesini ve Tapapanuwa ülkesini yakar. (Burada adı geçen Tapapanuwa ülkesinin Tosya olması kuvvetle muhtemeldir.) Görüldüğü gibi seferde adı geçen şehir, dağ ve ırmak isimleri yerine bugünkü isimleri koyduğumuz zaman taşlar yerine oturmakta ve hiçbir uyumsuzluk göstermemektedir. Bu da tezimizin gerçeklere uygun olduğunu gösterir. Ayrıca söyleniş olarak İskilipte bulunan Temenne mahallesinin Hitit

devrindeki Tummanayı ve Kös Dağının Kassu Dağını hatırlatması tezimizi daha da güçlendirmektedir.

Hitit orduları Tummanayı (İskilip) aldıktan sonra önce Kassu Dağına (Kös Dağı) çıkmaktadırlar. O zaman da şimdi de İskilipten Kös Dağına giden iki yol vardır.

Birincisi şimdiki Tosya yolu; ikincisi Ulugürgen yoludur. Tosya yolu daha düzgün ve işlek bir yol olmakla birlikte özellikle Kireçderesinden sonra Elmabeline kadar dar bir boğazdan geçtiği için stratejik açıdan savaş anında orduların geçmesine uygun değildir. Bu yolun askerî birliklerin geçişini önlemek için doğal yapısı yanında bölge halkı tarafından tahkim edildiği şimdi bile görülebilir. Pavluha değirmeninin karşısında bulunan insan yapısı olan mağara özellikle boğazdan geçen askerî güçleri gerektiği zaman engellemek amacıyla yapılmıştır. Kayaların üstünden çaya kadar baca gibi oyulmuş 2-3 metre çapındaki mağara içine insanların kolayca inip çıkması için merdivenler de yapılmıştı. Öyle anlaşılıyor ki bu mağara ile insanlar düşman kuvvetlerine görünmeden çaya kadar iniyorlar ve su ihtiyaçlarını karşılıyorlardı.

İkinci yol ise herhangi bir boğazdan geçmediğinden daha güvenliydi. Biz bu yüzden Hitit ordusunun Derekarkın istikametinden giderek Gökyokuşu çıkıp, Ulugürgen yaylalarını aştıkları ve Yavu köyü üzerinden Kös Dağına tırmandıklarını düşünüyoruz.

Her ne şekilde olursa olsun Hitit Kralı Şuppiluliuma şehrimize gelmiş ve buradan da Kös Dağı ve Tosya taraflarına giderek kendisine düşman olan ülkeleri zaptetmiştir.

Mürsel SÜMER

 

(1) Türkiyedeki Tarihsel Adlar. Bilge Umar.

(2) Hitit annallarında (vakayiname) geçen bu olay Kurtuluş Kıymetin “M.Ö. II. Binde Orta Karadeniz Bölgesi “ adlı yüksek lisans tezinden alınmıştır.

(3) The Historical Geography Of North –Central Anatolia İn The Hittite Period: Text And Archaelogy In Concert. Roger Matthews And Claudia Glatz. Institute of Archaeology, University College London. S. 59

Sayfayı Yazdır
Print Friendly / PDF
Sosyal Paylaşım
Google
İsim Soyisim :
E-Mail :
UYARI : Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.
Uyarı
Güvenlik kodu :
Bu habere ilk yorumu siz yapın.
YAZARA AİT DİĞER YAZILAR



Son Yorumlar
misafir
çakmak dede kuran kursu inşaatı bitmez.çünki vakfın başındakilere yani yönetenlere kimsenin güveni kalmadı.biraz
Foother
SOSYAL MEDYA
Facebook Twitter RSS Sitemap
"www.iskilipliyiz.com | http://www.iskilipliyiz.com/"   Tum Hakları Saklıdır. © 2018 - 2019